Na archiwalnych fotografiach widać tłum, transparenty i twarze ludzi stojących blisko siebie. Łatwo patrzeć na ten obraz jak na zamknięty rozdział historii. Trudniej zapytać, co każda z tych osób ryzykowała i dlaczego robotnicy zdecydowali się poprzeć rolników domagających się prawa do własnego związku zawodowego.
Bydgoski Marzec 1981 nie był pojedynczym zdarzeniem. Kryzys narastał od strajku rolników rozpoczętego 16 marca w siedzibie Wojewódzkiego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Kulminacją stało się siłowe usunięcie delegacji Solidarności z obrad Wojewódzkiej Rady Narodowej 19 marca i pobicie Jana Rulewskiego, Michała Bartoszcze oraz Mariusza Łabentowicza.
Wiadomość o przemocy wywołała reakcję daleko poza Bydgoszczą. Czterogodzinny strajk ostrzegawczy 27 marca objął cały kraj i stał się demonstracją poparcia dla Solidarności oraz postulatów rolników. W tym sensie bydgoskie wydarzenia pokazują, że solidarność nie jest wyłącznie nazwą organizacji. Jest decyzją, by uznać cudzą krzywdę za sprawę wspólną.
Dla osób urodzonych po 1989 roku tamten świat jest odległy. Tym większą wartość mają relacje świadków, dokumenty, fotografie i nagrania. Pozwalają zobaczyć nie tylko przywódców, lecz także pracowników drukujących ulotki, rodziny wspierające strajkujących i mieszkańców, którzy przekazywali sobie informacje mimo propagandy władz.
Pamięć wymaga jednak precyzji. Rocznicowa opowieść nie może zastępować faktów legendą ani pomijać różnic między uczestnikami wydarzeń. Zadaniem Fundacji jest zestawianie wspomnień ze źródłami, wskazywanie autorów materiałów i otwarte korygowanie błędów. Tylko wtedy historia buduje zaufanie.
Dziedzictwo Solidarności pozostaje aktualne nie dlatego, że dzisiejsza Polska przypomina PRL. Okoliczności są zasadniczo inne. Aktualne są pytania o godność człowieka, prawo do zrzeszania się, odpowiedzialność władzy i gotowość do obrony tych, których głos jest słabiej słyszalny.
Fundacja chce łączyć świadków wydarzeń z młodym pokoleniem poprzez rozmowy, wystawy i projekty edukacyjne. Pamięć najlepiej służy przyszłości wtedy, gdy uczy sprawdzania faktów, odwagi cywilnej i współpracy bez fałszywego przekonania, że wszyscy muszą myśleć tak samo.
Chronologię wydarzeń zweryfikowano na podstawie opracowania Instytutu Pamięci Narodowej dotyczącego kryzysu bydgoskiego.